Vormende ervaringen

Bij persoonlijke introducties noem ik het nauwelijks. Soms weet ik dat mensen het gewoon niet kunnen inschatten. Soms voel ik trots en soms voel ik niks of lichte schaamte omdat uitleg geen zin heeft en oordelen snel klaar liggen. Hoe heeft dit psychologisch zijn werk gedaan, vroeg ik me af. Met een haat-liefde verhouding kijk ik terug op een bijzonder vormende ervaring in mijn vroege volwassenheid. Zogenaamde ingrijpende ervaringen, op een manier zoals weinig andere ervaringen dat kunnen, bedoeld om mij te vormen en gereed te maken voor eigenlijk onmenselijke situaties.

Toen ik 19 jaar was, zocht ik avontuur en mijn plek in de wereld.
De gedachte dat ik met sport, skiënd, in de bergen zijn, parachutespringend, in jungles rondtrekkend of duikend of met andere avontuurlijke activiteiten, mijn geld kon verdienen, was voor mij erg aantrekkelijk. Ik gruwelde van de vroege trams en bussen vol stille deelnemers van een betekenis-arm bestaan, zo oordeelde ik over de forenzen op weg naar hun broodwinning. Het Korps Mariniers, een elite eenheid van de krijgsmacht, was voor mij een soort vuurdoop van het hoogste niveau en voor velen onbereikbaar. Dus dát wilde ik! En ik meldde me aan…

Op de selectie kwam ik op met 80 andere mannen. Na drie dagen vol psychologische en andere tests, had ik en één ander iemand de begeerde zwarte legerlaarzen in handen die we mochten gaan inlopen ter voorbereiding op wat een bijzondere psychologische reis zou worden. Wat gebeurde er met mij? Wat was er al en wat was nieuw? Dit heb ik nooit kunnen beantwoorden. De vorming kon beginnen en ik kwam op en verwachtte een helse opleiding waarvoor ik stevig had getraind.

In de Mariniers-opleiding (EVO) spelen vormingsprocessen een belangrijke rol, naast zogenaamde ‘indringende ervaringen’, zoals men vormingsprocessen onder verzwarende omstandigheden noemt. Hiermee wordt ingespeeld op de omstandigheden waaronder mariniers geacht worden te moeten optreden, zoals wanneer sprake is van levensgevaar, fysieke en psychische ongemakken en zeer primitieve omstandigheden.

Door deze indringende ervaringen tijdens de opleiding, wordt een bijdrage geleverd aan het verhogen van het incasseringsvermogen. Ook leren de cursisten hun eigen grenzen kennen en deze continu te verleggen. De cursisten leren eveneens symptomen van extreme stress kennen en hoe daarmee om te gaan. De ervaringen zijn bedoeld om de uit te voeren handelingen te structureren onder moeilijke omstandigheden. Als voorbeelden van indringende ervaringen noemt het Bureau Vorming en Evaluatie: zware fysieke inspanningen, waaronder veelvuldig lange afstand marsen, speedmarsen (: twee minuten hardlopen met bepakking en wapen en dan één mituut geforceerd marsen en dan weer twee minuten rennen, etc. tot 8km), slecht weer, angst-confrontatie zoals werken in het donker, op grote hoogten, in en onder water, teleurstellingen beleven en ter plekke verwerken zoals later terugkeren dan aangekondigd of later of niet eten of pas midden in de nacht als je net even een uurtje kan slapen en grotere inspanningen moeten leveren dan verwacht, gedurende een bepaalde tijd functioneren onder een streng regime met straffe discipline, onvoorwaardelijk opvolgen van orders, geen inspraak uiteraard, aan continue stress blootstaan met te krappe reactietijden, te veel werkaanbod, weerloosheid en onmacht.

imag1899Alles is bespreekbaar binnen de groep en elk onderwerp krijgt onmiddellijk een vertaling in het hier en nu, waarbij de mariniers in wording zelf leren hun problemen aan te pakken en op te lossen: Maak van jouw probleem, niet mijn probleem, en nu wegwezen! Ook het rijke scala aan straffen dat cursisten dienen te ondergaan is gericht op frustratie ter bereiking van heilige vormingsdoelen. Als een cursist een fout maakt wordt de totale klas gestraft om via die weg kameraadschap en zorgzaamheid voor elkaar te leren. Of samen met je buddy altijd samen de straf ondergaan. Eigenlijk deed je alles samen tot en met naar de toilet gaan. Je buddy was je bijna Siamese tweeling. Je deelde letterlijk alles. Een veelgebruikte methode is het ‘voor gek zetten’ van de cursist waarbij vrijwel altijd humor het relativerende element is dat als bitterzoete verzachting zijn werk doet. Zelfmedelijden is de nagel aan de doodskist van totaal opgeven. Betrapt op roken? Graaf je rustig de rest van de week, dag én nacht een asbak van 2m bij 2m bij 2m. Dan wordt plechtig de peuk begraven en mag deze weer dicht. Dit terwijl alle andere cursisten “gewoon” de normale training volgen. Als de baksmeester (drill-instructeur) erachter komt dat een cursist bijvoorbeeld geen koffie lust krijgt deze telkens als er koffie beschikbaar is, grote hoeveelheden te drinken. Een hoekje van een suikerzakje dat gevonden wordt in het bos is genoeg “gebrek aan discipline” om 20 man geen eten meer te geven tot het einde van de oefening om dan als iedereen op een rij staat, hap voor hap pak voor pak alles te laten opeten, zonder uitzondering: boter, hagelslag, brood, rijst, saus, etc. In hartje winter in Texel tijdens de amfibische training stond iedereen in de zwarte koude februari-nacht tot zijn middel in de dijnzende ijskoude zee, die als ontelbare mespunten in je benen stak, totdat één iemand een halve vuilniszak met snoep op had die de korporaal in de kasten had verzameld. Dat kan natuurlijk niet. Van Rijkswege krijgt de cursist uiteraard precies wat Hare Majesteit goeddunkt qua maaltijden voor haar onderdanen; Niet meer en niet minder. Een half uur rond een loods rennen omdat je werd betrapt op iets eten werd uitgelegd als: wie meer eet, moet meer verbranden.

Alle vormende elementen in de opleiding hebben als ultiem doel het aanleren van de 12 eigenschappen die bij de ideale marinier horen:
Positief zijn
Discipline (betrouwbaarheid, opdracht-gericht handelen)
Mentale weerbaarheid (veerkrachtig, hardheid en doorzettingsvermogen)
Kameraadschap (zorgzaamheid en kunnen inleven, hart voor mensen hebben)
Teamspeler zijn en samenwerkingsgericht zijn
Extreme flexibiliteit en vindingrijkheid
Ethisch bewustzijn
Respectvol handelen
Verantwoordelijkheidsbewustzijn
Prestatiegerichtheid
Initiatief nemen, zelfstandig en actief zijn
Open en eerlijk communicatie.

guadeloupe92De meest gebruikte werkwijze is het werken met frustraties. Er lijkt geen rangorde in de vormingsdoelen te zitten, maar duidelijk is dat ‘gedisciplineerd zijn’ bij de belangrijkste hoort. Dit uit zich veelal in het trainen van de gehoorzaamheid, gekoppeld aan een grote mate van onzekerheid, waarmee gehoorzaamheid een extra dimensie krijgt. De frustratie in de opleiding gaat tot een niveau dat de cursist op een bepaald moment als het ware onverschillig wordt: het maakt hem niets meer uit want hij heeft ‘het ergste’ al meegemaakt. Een onderliggende les is dat de cursist leert dat hij elke situatie kan overleven.

Gesteld kan worden dat de fysieke opleiding zodanig is dat men dat – in dezelfde periode zelf nooit zou bereiken. Men leert uitstekend zwemmen, allerhande vechtsporten en er is sprake van een gestaald lichaam. Nederlandse mariniers behoren met hun speedmarsen tot de snelste militairen ter wereld.

imag0289Men heeft gehoorzaamheid geleerd, maar ook geleerd dat men altijd zelf verantwoordelijk is voor de eigen daden. De menselijke neiging om voor jezelf te zorgen leert de marinier af: het groepsbelang gaat voor het eigen belang. Dit is een overlevingsstrategie die maakt dat elk lid van de groep verantwoordelijk is voor het overleven van de groep. Dit is ook het doel van de strakke discipline: men krijgt de drills en skills onderwezen tot men ze letterlijk kan dromen. In de opleiding zijn diverse momenten ingebouwd waarbij de marinier in wording voorbij de grenzen van het ‘normale’ menselijke kunnen gaat. Elke cursist vertelt met genoegen over de keren dat men aan het hallucineren was en wat ze dan zagen en mee maakten.

De dagelijkse werkelijkheid voor de cursisten in de EVO lijkt mijlenver af te staan van het leven in de burgermaatschappij en de contrasten zijn dan ook heel erg groot. Wie een groot aanhanger is van het moderne individualisme, gruwt ongetwijfeld van de bizarre discipline en de vaak schijnbaar wrede wijze waarop deze wordt aangeleerd.

In een wereld van gemakzucht en verspilling zijn er niet veel plekken meer waar men moeite moet doen, ‘zich aan discipline moet onderwerpen, tegenslagen moet verwerken, stapje voor stapje voorwaarts moet gaan, en een ‘zwaar leven’ moet leiden.

itakbriefingdoorn91Wat gebeurt er met een jongeman (en dus mijzelf) die de opleiding tot marinier volgt’ leidt tot het antwoord dat er ingrijpende veranderingen plaatsvinden.
Naast veranderingen in het fysiek, men wordt sterk en raakt gehard, ondergaat de cursist ook veranderingen aan zijn karakter: men wordt rustiger, gestructureerder, men raakt minder snel in paniek, men vertoont volwassener gedrag, men is beleefder geworden en men is gedisciplineerd. Ook ontstaan er grote veranderingen in zijn wereldbeeld doordat zijn waarden veranderen. De cursist heeft respect gekregen voor zaken die hij vroeger normaal vond en waardeert deze ook meer, hij is gaan nadenken over zichzelf en heeft als tweede natuur aangeleerd zich altijd af te vragen hoe dingen beter kunnen. Hij heeft een groot verantwoordelijkheidsgevoel gekregen.
In 1989 was dus ik dus zo’n “cursist”.

luc-guadeloupe1992Vier jaar zat ik bij de operationele eenheden van het Korps Mariniers. Tijdens de opleiding was één ding duidelijk geworden: ik kon lopen en goed ook. Dat was alles dat ik nodig had om veel fysieke opgaven aan te kunnen. Mentaal was ik een doorzetter en ik had plezier in uitdagingen waarin ik eigenlijk relatief gemakkelijk kon presteren. In die vier jaar heb ik twee keer 2,5 maand boven de Noorse poolcirkel een Arctic warfare and survival training en oefening gehad, een wekenlange bergtraining in de natte sneeuw van de Alpen, een verblijf van 9 maanden in Curacao waaronder o.a. een tropische en amfibische Franse commando-training in Martinique in de Cariben, een jungletraining met Britse Royal Marine Commando’s in Midden Amerika in Belize, zeer vele internationale oefeningen, klein en groot op veelal exotische locaties en een uitzending naar Irak in ‘91 aan het einde van de Golfoorlog. 23 jaar was ik, toen ik, met een hart als een leeuw en een “bek als een beerput”, besloot mijn contract niet te verlengen en dat hoofdstuk af te sluiten.

Een opgewekte zelfverzekerdheid die gevormd was in deze niche sector had ik als bagage op weg naar de toekomst. Het zat erop en het was één groot avontuur geweest waarbij ik kameraadschap heb leren kennen, zoals geen ander. En dat zou blijven. En al die andere dingen ook. Optimisme of positiviteit kenmerken mijn doen en laten. Ik ben dan ook dankbaar voor deze start. Een start die mijn zelfontwikkeling gestalte gaf. Ik kon aan de rest van mijn leven beginnen…


(Deze tekst is deels gebaseerd op “Zo wijd de wereld strekt: Hoe wordt een jongeman tot een marinier ‘gemaakt’?”, afstudeerscriptie van Ada van Arnhem, 2009)